İnşaat Sözleşmelerinin Ve Gayrimenkullerin Muhasebeleştirilmesine İlişkin Temel Kavramlar

İnşaat Sözleşmelerinin Ve Gayrimenkullerin Muhasebeleştirilmesine İlişkin Temel Kavramlar

İnşaat Sözleşmelerinin Ve Gayrimenkullerin Muhasebeleştirilmesine İlişkin Temel Kavramlar:

İnşaat işletmesi, kendi adına veya hesabına veya taahhüt yoluyla başkalarına inşaat yapan işletmelerdir. İnşaat işletmeleri gerçekleştirdikleri faaliyetler sonucunda özel inşaatlarda mamul (yapı) ve taahhüt şeklindeki inşaatlarda ise bir hizmet sunan özel üretim işletmeleridir (Alagöz; 2009, s.1).

İnşaat işletmeleri kuruluş aşamasında özel inşaat işletmeleri ve inşaat taahhüt işletmeleri şeklinde kurulmuş olsalar bile, inşaat taahhüt işletmeleri şeklinde kurulanlar, taahhüt işlerinin yanında özel inşaat işleri de yapabilmektedirler. Taahhüt işletmeleri yaptığı inşaat işleriyle ya da yıllara yaygın inşaat işleri ile muhasebe ve vergi uygulamaları açısından özel inşaat işletmelerine göre farklı süreçlerle karşılaşmaktadırlar  İnşaat işinin yapılabilmesi için işveren ile birlikte bu işleri yürütecek uzman kişilere ihtiyaç duyulmaktadır. Bunlar; İşveren (yapı sahibi), yüklenici (müteahhit), proje yöneticisi, taşeron ve işçilerden oluşmaktadır.

✓ İşveren (Yapı Sahibi)

İnşaat ve onarım işini önceden kararlaştırılan ücret karşılığında müteahhide yaptıran gerçek ya da tüzel kişiliklerdir.

İşverenler; gerçek kişiler olabileceği gibi, kamu sektörü, özel sektör ve kooperatif sektör işletmeleri olabilir.

✓ Şantiye

İnşaat ve onarım işini gerçekleştirmek üzere teknik ve yardımcı personel ile ihtiyaç duyulan malzeme ile kullanılacak alet, makine ve ekipmanların projeye uygun bir şekilde hazır bulundurulduğu alan olarak tanımlanabilir.

✓ Müteahhit

Müteahhit, genel anlamda bir taahhüt işini üstüne alan, taahhüt eden kişidir. Bir başka ifadeyle Müteahhit, taahhüt ettiği işi yapacağını belirten, taahhüdünü yerine getireceğine söz veren kişi, kurum veya kuruluştur. Müteahhidin yaptığı işe “müteahhitlik” denir.

İnşaat müteahhidi, inşaat işini, işverene karşı taahhütte bulunan ve ilgili meslek odasına kayıtlı, gerçek veya tüzel kişidir.

Dünyada gelişen küresel rekabetin etkisiyle bir kısım işlerin şirketlerce tek başına yapılabilir olması imkanı ortadan kalkmakta ve tek başına yapılan işlerin karlılığı da istenilen ölçülere ulaşamamaktadır. Bu nedenle şirketler, kendi güçlerini ve bağımsızlıklarını korumakla birlikte, sadece belirli sürelerle, yüksek teknoloji, sermaye, teknik bilgi ve uzmanlaşma gerektiren işlerde ortak girişim riskine girmeyi daha uygun bulmaktadırlar. Özellikle inşaat sektöründe gerek ulusal gerekse uluslararası alanda şirket gruplaşmalarına rastlanmaktadır. İşte bu gruplaşmalara Konsorsiyum (Ortak Girişim) adı verilmektedir.

✓ Taşeron

Alt işveren, alt işletici gibi isimler ile de anılan genellikle bir işin veya işin bir kısmını gerçekleştirmek ya da işverenin sözleşmesindeki tüm yükümlülüklerini yerine getirmek amacıyla anlaşma imzalayarak üstlenen diğer yüklenicidir.

Taşeron genellikle, genel bir projenin parçasında belirli bir görevi yerine getirmek amacıyla müteahhit tarafından kiralanan kişidir ve ücretleri genel yüklenici tarafından projeye sağlanan hizmet karşılığında ödenir.

Bir inşaatın tamamının yapı müteahhidi tarafından kendi ekipman ve işgücü ile gerçekleştirilmesinin mümkün olmadığı durumlarda, işin işçilik, tesisat, havalandırma gibi belli bir kısmının yapımını müteahhide karşı üstlenen ve bu alanda uzmanlaşmış gerçek veya tüzel kişilere taşeron denilmektedir (Gülten, Kocaer; 2010, s.11).

İşin sorumluluğu ana taahhüt işletmesi olan müteahhitte kalmak koşuluyla inşaat işinin taşeronlara devredilmesinin nedenleri şöyle sıralanabilir (Benligiray; 1981, s.111);

Alanlarında uzmanlaşmış elemanlara sahip olan taşeronlar inşaat işinin uzmanlık isteyen bölümlerini daha kaliteli ve ekonomik olarak yapabilmektedirler.

İnşaat işinin özel makine ve teçhizat gerektiren bölümleri için makine ve teçhizat satın almak yerine işi taşeron firmaya yaptırmak daha ekonomik olabilmektedir.

İnşaat taahhüt işleri riskli bir faaliyet alanı olduğu ve büyük sermaye gerektirdiği için işin bir kısmının taşeron firmalara devredilmesi hem sermaye yetersizliğini giderir hem de finansal riskin dağıtılmasına olanak sağlar.

✓ Proje Yöneticisi

Proje yöneticisi, inşaat sahibinin taleplerinin yerine getirilmesine ilişkin olarak tasarım, bütçe, zaman, araç ve ekipman uyumunu ve yönetimini sağlayan kişidir

✓ Hakediş (İstihkak)

İnşaat ve onarım işinin başladığı tarihten hakedişin düzenlendiği tarihe kadar imal edilen bölüme ait işlemlerin parasal değer olarak ölçülmesine denir. Tamamlanmış bölümlere ait ödeme, inşaat proje yöneticisi tarafından periyodik olarak denetlenip onaylanması üzerine yapılmaktadır.

Mevcut vergi mevzuatımıza göre muhasebe kayıtları tahakkuk esasına göre yapıldığından hakediş dönemleri aynı zamanda maliyetler ile gelirlerin karşılaştırılarak kısmi kâr veya zararın tespit edildiği dönemlerdir.

Uygulamada geçici hakediş raporları işin tamamlanan kısımları için genellikle aylık olarak düzenlenir, müteahhit ve işveren tarafından imzalanmasını müteakip işleme konulur.

Kesin hakediş raporları, işin tamamlanmasını müteakip kesin hesap özetlerinde yer alan miktar ve tutarlara istinaden düzenlenir.

✓ Teminat

İnşaat taahhüt ve onarım işlerinde tarafların (işveren/müteahhit) sözleşmede belirtilen işi zamanında ve eksiksiz olarak sözleşmeye uygun bir şekilde yapılmasını sağlamak amacıyla teminat alınmaktadır.

4734 Sayılı Kamu İhale Kanununun 33. Maddesine göre ihaleye katılanların ihalelerde, teklif edilen bedelin% 3’ünden az olmamak üzere, geçici teminat yatırmaları zorunludur. Teminat süresi, ihale ilanı ile kesin kabul arasındaki süreyi ifade eder. Kanuna göre teminat, geçici teminat ve kesin teminat olmak üzere ikiye ayrılır.

4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’na göre, yapılan bütün ihaleler bir sözleşmeye bağlanır. Sözleşmeler idarece hazırlanır ve ihale yetkilisi ile yüklenici tarafından imzalanır. İhale dokümanında belirtilen şartlara aykırı sözleşme düzenlenemez. Taahhüdün sözleşme ve ihale dokümanı hükümlerine uygun olarak yerine getirilmesini sağlamak amacıyla, sözleşmenin yapılmasından önce ihale üzerinde kalan istekliden ihale bedeli üzerinden hesaplanmak suretiyle, % 6 oranında kesin teminat alınır. Kesin teminat alınmadan sözleşmenin imzalanması söz konusu olamaz.

✓ Geçici teminat

İnşaat taahhüt ve onarım işlerinde işveren, müteahhitten işin keşif bedelinin % 3 ‘ü oranında geçici teminat alır. Geçici teminat daha sonra kesin teminata dönüştürülür veya müteahhide geri verilerek yerine kesin teminat alınır.4734 Sayılı Kamu İhale Kanununun 34. Maddesine göre geçici teminat olarak kabul edilecek değerler;

a) Tedavüldeki Türk Parası,

b) Bankalar ve özel finans kurumları tarafından verilen teminat mektupları ve

b)       Hazine Müsteşarlığınca ihraç edilen Devlet İç Borçlanma Senetleri ve bu senetler yerine düzenlenen belgelerdir.

İlgili mevzuatına göre Türkiye’de faaliyette bulunmasına izin verilen yabancı bankaların düzenleyecekleri teminat mektupları ile Türkiye dışında faaliyette bulunan banka veya benzeri kredi kuruluşlarının kontrgarantisi üzerine Türkiye’de faaliyette bulunan bankaların veya özel finans kurumlarının düzenleyecekleri teminat mektupları da teminat olarak kabul edilir. 1

(c) bendinde belirtilen senetler ve bu senetler yerine düzenlenen belgelerden nominal değere faiz dahil edilerek ihraç edilenler, anaparaya tekabül eden satış değeri üzerinden teminat olarak kabul edilir.

✓ Kesin teminat

Müteahhidin sözleşmeden doğan yükümlülüklerini tam olarak yerine getirmesini sağlamak amacıyla sözleşmenin yapılmasından önce ihale edilen tutarın % 6’sı oranında “Kesin Teminat” alınır.

Kesin teminat ile ilgili Madde 43- “Taahhüdün sözleşme ve ihale dokümanı hükümlerine uygun olarak yerine getirilmesini sağlamak amacıyla, sözleşmenin yapılmasından önce ihale üzerinde kalan istekliden ihale bedeli üzerinden hesaplanmak suretiyle % 6 oranında kesin teminat alınır. Ancak, danışmanlık hizmet ihalelerinde ihale dokümanında belirtilmesi kaydıyla, kesin teminat sözleşme yapılmadan önce alınmayabilir. Bu durumda, düzenlenecek her hakedişten % 6 oranında yapılacak kesintiler teminat olarak alıkonulur. (Ek fıkra: 6/2/2014-6518/48 md.) Kurum, ihale üzerinde kalan isteklinin teklifinin sınır değerin altında olması hâlinde, bu istekliden yaklaşık maliyetin % 6’sından az ve % 15’inden fazla olmamak üzere alınacak kesin teminat oranına ilişkin düzenlemeler yapabilir.”

Kesin Teminat olarak para verilebileceği gibi, teminat mektubu da verilebilir. Bunu belirleme yetkisi işverene aittir. İhale üzerinde kalan istekli,

1 Bu fıkrada yer alan “veya özel finans kurumlarının” ibaresi, 30.07.2003 tarihli ve 4964 sayılı Kanunun 21 inci maddesiyle eklenmiş ve metne işlenmiştir.

kesin teminatı vererek sözleşmeyi imzalamak zorundadır. Kesin teminat, işin kesin kabulünden sonra müteahhide geri verilir.

✓ Kabul

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu hükümlerine göre müteahhit ve inşaat sahibi ile yapılan sözleşme hükümlerine göre işin tamamlanması durumunda, inşaat sahibi ve/veya kabul komisyonu tarafından işin kabul edilmesidir.

Kabul işlemi, geçici ve kesin kabul olmak üzere iki kısımda incelenir.

✓ Geçici Kabul

Yapılan inşaat sözleşmesi hükümlerine göre işin kısmen tamamlanması durumunda inşaat sahibi tarafından kullanılmak istenilen seviyeye ulaştığını proje yöneticisinin belgelediği tarihte, yetkililer tarafından geçici kabul tutanağı’nın onaylanmasıdır.

Geçici kabulün yapılabilmesi için müteahhit tarafından taahhüt edilen işin sözleşme hükümlerine uygun olarak tamamlandığını belirten bir yazı ile başvuruda bulunması gerekir. Başvuru tarihinden itibaren en geç 15 gün içinde gerekli incelemeler yapılır herhangi bir kusur ve noksanlık bulunmaması halinde, Geçici Kabul Tutanağı düzenlenerek, yetkililer tarafından onaylanır. Böylece geçici kabul gerçekleşmiş olur.

✓ Kesin Kabul

Yapılan inşaat sözleşmesi hükümlerine göre sözleşmede belirtilen süre içerisinde işin tamamlanması ile müteahhidin, inşaat sahibine başvurarak kesin kabul tutanağını imzalatıp inşaat işini teslim etme sürecidir.

Müteahhidin işin tamamlanmasını müteakip kesin kabul müracaatı sonucunda, yapı denetim kuruluşunun yaptığı incelemeler sonucunda kesin kabule uygun bulunması halinde “Kesin Kabul Teklif Belgesi” hazırlanır. Kesin kabul komisyonu tarafından yapılan incelemelerde herhangi bir kusur veya noksanlık bulunmadığı takdirde kesin kabul tutanağı düzenlenir. Tutanağın yetkililer tarafından onaylanması sonucu kesin kabul gerçekleşmiş olur.

 


Bunları da beğenebilirsin Yazarın diğer kitapları

Cevap bırakın